Ukraina posiada potencjał geologiczny w zakresie niektórych surowców krytycznych (ang. critical raw materials, CRMs), istotnych dla transformacji Unii Europejskiej, jednak jej obecna rola w unijnych łańcuchach dostaw pozostaje marginalna. W 2025 r. Ukraina eksportowała do UE jedynie dwa surowce krytyczne w formie surowców pierwotnych – tytan oraz grafit naturalny, które łącznie stanowiły mniej niż 0,2% całkowitego eksportu Ukrainy do UE.
Przedstawiamy raport Critical raw materials in the energy transition: assessing Ukraine's potential for EU supply chain, przygotowany w ramach projektu Green Deal Ukraїna (GDU) — niemiecko-polsko-ukraińskiej inicjatywy realizowanej w ramach Programu Europejskiego w Forum Energii, przy udziale Forum Energii jako partnera projektu. Raport dostępny jest w języku angielskim.
Publikacja dowodzi, że Ukraina może odegrać kierunkową (a nie transformacyjną) zmianę w procesie dywersyfikacji dostaw surowców krytycznych do UE – w szczególności w zakresie grafitu naturalnego i tytanu, a potencjalnie także litu, manganu oraz berylu.
Główne przeszkody są jasno zidentyfikowane:
- trudności związane z wojną (logistyką, dostawami energii, dostępem do złóż),
- przestarzałe lub niekompletne dane geologiczne,
- słabe otoczenie inwestycyjne (wysokie koszty kapitału, nieaktywne licencje, niska przewidywalność regulacyjna).
Otwiera się jednak nowa perspektywa możliwości politycznych wraz z wejściem w życie aktu o surowcach krytycznych (Critical Raw Materials Act, CRMA), wdrażaniem (finansowanie ze strony UE na rzecz odbudowy i reform Ukrainy) oraz pojawieniem się instrumentów ograniczających ryzyko inwestycyjne (np. European Flagship Fund). Przykład złoża grafitu Balachiwka, zatwierdzonego jako strategiczny projekt w ramach CRMA, pokazuje, że wysokiej jakości ukraińskie aktywa mogą otrzymać wsparcie UE, np. w postaci ułatwień finansowych i pomocy w znalezieniu odbiorców w UE.
Raport kończy się przedstawieniem ośmiu rekomendacji, które pokazują, jakie warunki trzeba spełnić, aby projekty były realne do zrealizowania, opłacalne i przynosiły wartość dodaną, a także, aby były zgodne z priorytetami UE w obszarze surowców krytycznych.
